Theo số liệu trong bảng trên, doanh thu từ hoạt động kiểm toán chiếm tỷ trọng lớn nhất (khoảng 62%), doanh thu từ các dịch vụ phi kiểm toán còn quá thấp (khoảng 38%) so với các nước phát triển (tại các nước phát triển tỷ lệ doanh thu từ các dịch vụ phi kiểm toán lên tới 90%). Như vậy, khả năng cạnh tranh của các công ty kiểm toán Việt Nam trong việc cung cấp các dịch vụ phi kiểm toán và các dịch vụ gia tăng khác còn ở mức hết sức khiêm tốn.

Như vậy, để tăng cường năng lực cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập, các DN kiểm toán Việt Nam phải tạo lập được lợi thế so sánh với đối tác của mình thông qua việc đa dạng hoá các loại hình dịch vụ cung cấp. Chúng tôi cho rằng áp dụng chiến lược cạnh tranh bằng sự khác biệt, có tính sáng tạo và mang lại giá trị mới tăng thêm cho người tiêu dùng sẽ phù hợp hơn chiến lược giành lợi thế cạnh tranh bằng việc cung cấp các sản phẩm và dịch vụ với chi phí thấp trong thời đại hội nhập. Nhờ lợi thế này, DN có thể thoả mãn tốt hơn các đòi hỏi của khách hàng mục tiêu cũng như lôi kéo được khách hàng của đối tác cạnh tranh đến từ các nước trên thế giới.

- Nguồn nhân lực.
 
Có thể nói nguồn nhân lực là yếu tố quan trọng hàng đầu ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của công ty kiểm toán. Sau 15 năm hoạt động, đội ngũ KTV người Việt Nam đã trưởng thành nhanh chóng cả về trình độ chuyên môn và kinh nghiệm nghề nghiệp. Nhiều KTV có kiến thức và chứng chỉ của các tổ chức nghề nghiệp quốc tế như ACCA, CPA Australia…(bảng 2)

BẢNG 2: Tình hình nhân viên

Nguồn VACPA

- Khả năng phát triển thị trường và xây dựng thương hiệu của các công ty kiểm toán.

Dưới tác động của các nhân tố chủ quan và khách quan, đối tượng khách hàng ngày càng phát triển và đa dạng hoá. Đối tượng khách hàng (bắt buộc và tự nguyện) của các công ty kiểm toán bao gồm DN có vốn ĐTNN, DN nhà nước, các tổ chức ngân hàng, tài chính, bảo hiểm, công ty niêm yết, các dự án quốc tế, một số đơn vị hành chính sự nghiệp và các loại hình DN khác. Trong một số năm gần đây, khi cơ quan thuế thí điểm cho DN tự kê khai, tự nộp quyết toán thuế hằng năm và từ sau khi Nghị định 105/2004/NĐ-Chính phủ ra đời thì thị trường kiểm toán đã mở rộng đáng kể với quy định tất cả các DN nhà nước bắt buộc phải kiểm toán. (bảng 3)

BẢNG 3: Doanh thu (cơ cấu theo đối tượng khách hàng)

Nguồn: Tổng cục Thuế

Theo số liệu trong bảng trên, khả năng phát triển thị trường của các công ty kiểm toán còn hạn chế, khách hàng kiểm toán vẫn chủ yếu là khách hàng bắt buộc kiểm toán theo quy định của pháp luật.

Về khả năng tiếp cận và chiếm lĩnh thị trường: Có thể nói, DN nước ta chưa coi trọng việc xây dựng thương hiệu, quảng bá dịch vụ cung cấp và nghiên cứu thị trường chiến lược. Việc tiếp thị dịch vụ ra thị trường khu vực và quốc tế còn hạn chế. Các DN kiểm toán Việt Nam chủ yếu có quy mô nhỏ và vừa, không có các hoạt động tìm hiểu thị trường nước ngoài, kinh nghiệm kinh doanh quốc tế còn non yếu. Hiểu biết về hệ thống luật pháp quốc tế còn thiếu để xuất khẩu dịch vụ kiểm toán và tư vấn ra bên ngoài. Đây là vấn đề lớn đặt ra trước hội nghề nghiệp và các DN kiểm toán Việt Nam trong giai đoạn hội nhập và cạnh tranh khốc liệt khi các cam kết bắt đầu có hiệu lực.

- Năng lực tài chính và công nghệ kiểm toán:
 
Hầu hết các DN kiểm toán Việt Nam hiện nay là các DN nhỏ và vừa. Mức vốn bình quân của những DN lớn nhất cũng chỉ trên dưới 10 tỷ đồng. Mặc dù tiềm lực tài chính không phải yếu tố tiên quyết cho hoạt động cung cấp dịch vụ nhưng lại có ảnh hưởng đến việc đầu tư vào nguồn nhân lực qua đào tạo, đầu tư cơ sở vật chất và công nghệ phục vụ kiểm toán, mở thêm chi nhánh…

Về công nghệ tổ chức và quản lý kiểm toán: Một số năm trở lại đây, một số DN đã quan tâm tới việc gia nhập để trở thành thành viên của các hãng kiểm toán quốc tế với việc tiếp thu các công nghệ quản lý và kiểm toán tiên tiến từ các nước phát triển. Tuy nhiên, ở đa số các DN khác, việc đầu tư nâng cao chất lượng quy trình, công nghệ kiểm toán còn chậm, chưa đồng đều. (bảng 4)

BẢNG 4: 11 công ty là thành viên của các hãng Kiểm toán quốc tế

 Nguồn VACPA

- Năng lực tổ chức và quản trị DN:

Đến 30/6/2006 đã có hơn 100 công ty kiểm toán lớn, nhỏ thuộc nhiều quy mô và loại hình hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam với hàng trăm văn phòng và chi nhánh ở các tỉnh, thành phố trên cả nước. Trong số đó đã có 11 công ty kiểm toán là thành viên của các hãng kiểm toán quốc tế. Trong sự phát triển vượt bậc về số lượng công ty kiểm toán đã hình thành một đội ngũ quản lý chuyên nghiệp, đáp ứng được yêu cầu quản lý, điều hành hiện tại. Trong đó, nhiều DN kiểm toán đã áp dụng các mô hình quản lý tiên tiến nhằm tinh giản biên chế gián tiếp, tiết kiệm các chi phí phát sinh trong quản lý điều hành…Tuy nhiên các DN kiểm toán Việt Nam chủ yếu là các DN nhỏ và vừa nên khả năng áp dụng hệ thống quản lý tiên tiến còn hạn chế.

Bên cạnh những yếu tố nội tại trong các công ty kiểm toán độc lập Việt Nam, có thể kể đến những yếu tố bên ngoài có ảnh hưởng gián tiếp đến năng lực cạnh tranh của các công ty kiểm toán độc lập Việt Nam: môi trường pháp lý, chính sách phát triển hoạt động kiểm toán độc lập, sự ra đời của Hội Kiểm toán viên hành nghề Việt Nam.

Trong thời gian qua, Quốc hội và các cán bộ, ngành đã ban hành và hoàn thiện một cách căn bản hệ thống văn bản pháp luật về kế toán, kiểm toán. Luật Kế toán, các Nghị định về kiểm toán độc lập, hệ thống chuẩn mực kế toán và kiểm toán… đã hình thành hành lang pháp lý cho hoạt động kiểm toán ở Việt Nam, đồng thời tạo tiền đề cần thiết cho hội nhập khu vực và quốc tế trong lĩnh vực kiểm toán.

Chính sách phát triển hoạt động kiểm toán độc lập đã được Chính phủ  chỉ đạo nhất quán với lộ trình cụ thể. Nhờ đó, kiểm toán độc lập ở Việt Nam sớm trở thành một nghề nghiệp quan trọng và phát triển nhanh, vững chắc trong những năm gần đây. Sự hỗ trợ của Chính phủ, Bộ Tài chính thể hiện trong việc ban hành các văn bản pháp quy cho hoạt động kiểm toán, phát triển thị trường kiểm toán và định hướng cho các cơ quan Nhà nước sử dụng kết quả kiểm toán như một công cụ hữu hiệu trong công tác quản lý.

Ngày 15/4/2005, Hội Kiểm toán viên hành nghề Việt Nam (VACPA) được thành lập, tạo ra môi trường để các KTV cùng nhau hợp tác, đào tạo, cập nhật chuyên môn, kiểm soát chất lượng dịch vụ, đạo đức nghề nghiệp, trao đổi kinh nghiệm, qua đó tăng cường khả năng cạnh tranh cho các DN kiểm toán Việt Nam khi hội nhập khu vực và quốc tế.

Để nâng cao năng lực cạnh tranh của các công ty kiểm toán Việt Nam (liên quan đến nhóm các yếu tố ảnh hưởng bên ngoài), chúng tôi cho rằng trong thời gian tới cần tiếp tục hoàn thiện cơ sở pháp lý về kế toán, kiểm toán và đẩy mạnh vai trò của hội nghề nghiệp trong việc đào tạo, bồi dưỡng cho KTV và tăng cường kiểm soát chất lượng hành nghề kiểm toán. Những công việc trước mắt và lâu dài về hoàn thiện cơ sở pháp lý liên quan bao gồm: hoàn thiện nội dung của các chuẩn mực kế toán kiểm toán đã ban hành: ban hành và hướng dẫn "Quy chế kiểm soát chất lượng dịch vụ kế toán, kiểm toán" áp dụng cho các DN cung cấp dịch vụ kế toán, kiểm toán và các nhân hành nghề kế toán nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ kế toán, kinh doanh kiểm toán được coi là nhiệm vụ cấp bách trong thời gian tới; Việc nghiên cứu soạn thảo và ban hành Luật kiểm toán độc lập sẽ có tác động tích cực đến các công ty kiểm toán độc lập Việt Nam, nâng cao tính cạnh tranh trong quá trình hội nhập khu vực và quốc tế. Bên cạnh đó, việc liên kết, tổ chức lại các công ty kiểm toán nhỏ sẽ trở thành xu hướng tích cực nhằm tăng cường năng lực tài chính, năng lực quản trị và điều hành cũng như chuẩn hoá quy trình, công nghệ kiểm toán (cải thiện các yếu tố nội tại trong DN)

Tóm lại, năng lực cạnh tranh của các công ty kiểm toán Việt Nam được đánh giá bởi các yếu tố nội tại bên trong các công ty và các yếu tố tác động bên ngoài các công ty đó. Với những số liệu phân tích nêu trên, có thể tháy rằng năng lực cạnh tranh của các công ty kiểm toán Việt Nam còn hết sức khiêm tốn so với các hãng kiểm toán quốc tế trong bối cảnh hội nhập về dịch vụ toàn cầu. Để nâng cao năng lực cạnh tranh cho các DN kiểm toán, Bộ Tài chính, hội nghề nghiệp và các công ty kiểm toán Việt Nam cần thực hiện các giải pháp đồng bộ với lộ trình thực hiện cụ thêểcho những giải pháp mang tính cấp bách và lâu dài.